Zihin, beden ve ruhun birleşimi: 8 basamağı ve farklı ekolleriyle yoga nedir?

Antik bir öğreti olan yoga; çeşitli nefes tekniklerine, esnekliğe ve güce odaklanarak esenlik hâline ulaşmayı amaçlar. Fiziksel, zihinsel ve ruhsal disiplinlerden oluşmasının yanında temel olarak nefes almaya ve çeşitli pozlara dayanır. Kökleri Hindistan’a uzanan bu kadim egzersiz ve meditasyon geleneği, içerisinde barındırdığı farklı ekol ve türlerle geniş bir alanı kapsar. Son yıllarda Batı dünyasında da giderek artan bir popülariteyle ilgi odağı hâline gelen yoga için dini bir ritüelden ziyade herkese hitap eden bir yaşamla uyumlanma pratiği denilebilir. Budizm, Hinduizm ve Jainizm gibi dinlerde karşılık bulan yoga; ruhsal yolculuğu simgeler.

Yoga ne demek?

Sanskrit dilinde “yuj” kelimesinden türeyen yoga, pek çok farklı anlama gelir. Kontrol etmek, boyunduruk altına almak ve birleştirmek gibi kelime karşılıkları bulunan yoga; ruhu bütün hâlde ve birlik altında tutmak olarak tanımlanır. Aklın, bedenin ve ruhun birleşimiyle anlamlı bir bütün oluşturur. Yoga için kişinin ruhani özünün içinde bulunduğu evrenle birleşmesi de denilebilir.

Hindistan’da doğan yoga, beden ve zihin sağlığını korumak için yapılan nefes ve meditasyon odaklı egzersizlerin bütününe denir. Pozlardan, nefes ve meditasyon pratiklerinden oluşan yogada bedeni ve zihni disipline ederek kaygılardan ve dünyevi acılardan uzaklaşmak, bedenle ve doğayla bütünleşmek amaçlanır. Yogada nefesin, bedenin ve zihnin denge hâline kavuşması; doğayla uyuma ve evrensel bütünlüğe ulaşmaya yardımcı olur. Yoga pozisyonları ya da pozları olarak bilinen hareketler, asana’ları oluşturur. Bu, bedeninizi kullanarak çıktığınız bir yolculuğa işaret eder. Yoga pratiğinde yer alan nefes egzersizleri ise pranayama olarak karşımıza çıkar.

Yoga, Hinduizm’deki altı geleneksel felsefe okulundan biridir ve “yolculuk” olarak tanımlanır; çünkü öğrenciler 8 basamaktan geçer. Bu basamaklar şunlardır:

1. Yama: “Geri çekilme” anlamına gelir; dış dünya ile ilişkilerde nefsi kontrol etmeyi ve zarar vermemeyi ifade eder.
2. Niyama: Kişisel disiplinle ilgilidir; şükretme, saflık ve hatırlama gibi kavramlara karşılık gelir.
3. Asana: Aslında “oturma yeri” anlamına gelir; Yoga Sutraları’nda yoga pozları ve duruşları olarak kullanılır.
4. Pranayama: “Nefesi askıya almak” anlamına gelir; yaşam enerjisi olarak bilinir ve nefes farkındalığına ulaşmayı sağlar.
5. Pratyahara: Duyguları ve duyu organlarını dış dünyadan geri çekmeyi ifade eder.
6. Dharana: Odaklanmayla ilişkilendirilir; dikkati tek bir nesne üzerinde toplama pratiğidir.
7. Dhyana: Meditasyon aşamasıdır; zihnin derin ve kesintisiz farkındalık hâliyle ilgilidir.
8. Samadhi: Aydınlanma ve özgürleşme anlamına gelir; spiritüel gerçekliğin kaynağına ulaşmayı ifade eder.

Modern yoganın kurucusu olarak kabul edilen Patanjali’nin oluşturduğu, aklı ve bedeni arındırmayı amaçlayan Yoga Sutraları’nda belirtilen bu aşamalar; “Ashtanga Yoga” olarak da karşımıza çıkar. Patanjali, Yoga Sutraları’nda yogadan “zihindeki dalgaları kontrol edebilme yolu” olarak bahseder.

Hinduizm’i dünyaya tanıtan ruhani lider Vivekananda ise zihni, dalgaların oluşturduğu bulanıklıkla dibi görülmeyen bir göle benzetir. Zihin, düşüncelerden ne kadar arı olursa sakinliğe ve berraklığa o derece rahat erişir. İşte, bu düşünürlere göre benliğimizin esası olan bu duru göle erişebilmek ve zihni yoran düşüncelerden kurtulmak yogayla mümkün hâle gelir. Gün geçtikçe yoga tıp literatürüne de girmiş kadim bir gelenek olarak hayatımızı çevreler.

Hinduizm’i dünyaya tanıtan ruhani lider Vivekananda ise zihni, dalgaların oluşturduğu bulanıklıkla dibi görülmeyen bir göle benzetir.

Yoga ekolleri ve türleri

Yoga, pek çok ekole ve türe ayrılır. Günümüzde yaygın olarak tercih edilen tür ise Yoga Sutraları’nda karşılaşılan klasik yogadan türetilen bir biçim. Her birinin uygulama yönü ve teknikleri farklı olsa da her yoga türünde aynı amaç bulunur: bedeni ve zihni güçlendirerek rahatlatmak. Yoga ekollerini şöyle sıralayabiliriz:

Karma yoga: Hareketin yogasına karşılık gelir. Karşılıksız eylemlerde bulunmanın ve egoyu yenmenin amaçlandığı karma yogada ruhsal özgürlüğe bu yolla ulaşılacağına inanılır.

Bhakti yoga: Yaratılışa adanan karşılıksız yol olan bhakti yoga, sevginin temsili. Fiziksel hareketlerden çok ruhani boyutu öne çıkaran bu türün daha çok meditatif ağırlıklı olduğunu söyleyebiliriz.

Raja yoga: Ashtanga ya da bilgi yogası olarak da bilinir. Yoganın 8 basamağını bu tür temsil eder. Zihnin kontrolü sağlandığında bilincin önemli seviyelere erişebileceğine inanılır.

Tantra yoga: Vücutta bulunan enerjilerin dengeli bir biçimde harekete geçirilmesi bu yogada gerçekleşir. Aydınlanmanın bireyin varoluşunu çözmesiyle gerçekleşeceği düşünülür.

Hatha yoga: Fiziksel bir yoga türü olan hatha yogada bedenin fiziksel kapasitesini artırmak amaçlanır. Güneş anlamındaki “ha” ve ay anlamındaki “tha” kelimelerinden oluşur.

Terapötik yoga: Bu yoga türünde asana’lar fiziksel tedavi yöntemlerinde destekleyici uygulamalar olarak tercih edilir. Fizyolojik acıyı azaltmak ve kontrol altına almak için uygulanan yoga terapisi olarak da kabul edilir.

Bu yoga ekollerinin yanı sıra kundalini yoga, vinyasa yoga, yin yoga, restoratif yoga, hamile yogası, hamaklı yoga ve çocuk yogası gibi farklı türler de mevcut.

Kundalini yoga: Farkındalık yogası olarak da geçer. Bu türde asana’lar yoğun nefes çalışmalarıyla uygulanır.

Vinyasa yoga: Yoga pozlarının belirli bir sıralamayla gerçekleşmesi olan bu türde asana’lar birbirine belli bir temayla bağlanır. Nefes ve hareket akışı bir arada uygulanır.

Yin Yoga: Asana’ların uygulanması esnasında pasiflik öne çıkar. Temel amacın esnekliğin geliştirilmesi olduğu yin yogada diğer türlere göre asana’lar arasında daha uzun süre ve hareketsiz hâlde beklenir.

Restoratif yoga: Bu yoga türünde derin bir dinlenme ve yenilenmenin gerçekleşmesi amaçlanır. Beden; asana’lar arasında yastık, blok veya kayış gibi malzemelerle desteklenebilir.

Hamile yogası: Anne adaylarının daha rahat bir hamilelik ve doğum süreci yaşamasına destek olur. Ayrıca bebekle bağ kurmasına katkıda bulunur. Nefes kontrolü ve fiziksel egzersizlerle anne adayının esenlik hâline ulaşmasını sağlar.

Hamaklı yoga: Akrobasi kumaşı adı verilen özel bir kumaş aracılığıyla yoga, meditasyon ve pilatesin birleşimiyle gerçekleştirilen bir tür. Hamak deneyimiyle gerçekleştirilen uygulamalarda yer çekimsiz bir deneyim yaşanır.

Çocuk yogası: Çocukları daha farkındalıklı bir yaşama davet eden bu yoga türü, çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimine destek olur. Konsantrasyonlarını arttırır ve esnekliklerini güçlendirir.