Beslenme şeklimiz ruh hâlimizi nasıl etkiliyor?

Bilimsel çalışmalar, bağırsak ve beyin arasındaki iletişimin ruh hâlini etkileyebileceğini; beslenme biçimlerinin ise depresyon, stres ve genel zihinsel iyilik hâliyle ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor.

Diyetin genel sağlık üzerindeki etkisi uzun süredir biliniyor. Son yıllarda yapılan araştırmalar, beslenmenin sosyal, duygusal ve zihinsel sağlıkla ilişkisine de dikkat çekiyor. Bu kapsamda ortaya çıkan “beslenme psikiyatrisi” yaklaşımı, diyet ve yaşam tarzı değişimlerinin ruh sağlığını destekleyebileceğini öne sürüyor.

Uzmanlara göre yiyecek seçimleri, beyinle yakın ilişki içinde olan gastrointestinal sistem üzerinden duygusal durumu etkileyebilir. Bağırsak; uyku, ağrı, iştah, ruh hâli ve duyguları düzenleyen nörotransmitterleri üreten trilyonlarca mikroorganizmaya ev sahipliği yapıyor. Bu kapsamlı etkileşim ağı nedeniyle bağırsak, bilimsel literatürde “ikinci beyin” olarak da anılıyor. Bağırsak florasının durumu, beyindeki süreçleri ve buna bağlı olarak zihinsel sağlığı etkileyebiliyor.

Diyetin genel sağlık üzerindeki etkisi uzun süredir biliniyor.

Araştırmalar, meyve ve sebzelerden zengin, dengeli ve besleyici bir diyetin ruh hâlini olumlu etkileyebileceğini gösteriyor. Bazı çalışmalar, daha fazla meyve ve sebze tüketen kişilerde daha düşük stres düzeyi ve daha yüksek yaşam memnuniyeti görüldüğünü bildiriyor. Uzmanlar, protein, lif ve sağlıklı yağ içeren tam gıdalara yönelmenin ruh sağlığına katkı sağlayabileceğini belirtiyor.

Bu konuda en çok dikkat çeken modellerden biri Akdeniz diyeti. Birçok araştırma ve sağlık kurumu, bu beslenme biçiminin bağırsak sağlığını desteklediğini ve depresyon riskini azaltabileceğini ifade ediyor. 2019 tarihli bir çalışma; meyve, sebze, tam tahıl ve baklagillerin ağırlıklı olduğu, kırmızı ve işlenmiş etin sınırlı olduğu bir beslenme düzeninin depresif belirtileri yaklaşık yüzde 10 oranında azaltabildiğini ortaya koydu.

Uzmanlar, meyve, sebze, tam tahıl, sağlıklı yağlar ve fermente gıdaların ön planda olduğu bir beslenmenin inflamasyonu azaltabileceğini ve stres düzeylerini düşürebileceğini vurguluyo

Bazı besin öğeleri ise ruh sağlığıyla daha doğrudan ilişkilendiriliyor. Omega-3 yağ asitleri, folat, demir, magnezyum, çinko, B vitaminleri, A ve C vitaminleri; balık, kuruyemişler, baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar ve çeşitli meyveler gibi gıdalarda bulunuyor. Prebiyotik ve probiyotik içeren besinlerin bağırsak sağlığına katkı sağlayarak ruh hâlini etkileyebileceği de belirtiliyor.

Öte yandan bazı gıdaların ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceği ifade ediliyor. Ultra işlenmiş gıdalar, ilave şeker, aşırı kafein, alkol, doymuş yağlar ve rafine karbonhidratların sınırlandırılması öneriliyor. Ayrıca yetersiz uyku, inflamasyon artışı ve bağırsak florasındaki değişimlerle ilişkilendirildiği için ruh sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.

Beslenme alışkanlıklarını değiştirmek isteyenler için uzmanlar aşamalı ilerlemeyi, küçük adımlarla başlamayı ve duygu-durum üzerindeki etkileri gözlemlemeyi öneriyor. Yiyeceklerin nasıl hissettirdiğini takip etmek, besin çeşitliliğini artırmak, sevdikleriyle aynı sofrayı paylaşmak ve sağlıklı alternatiflere yönelmek bu süreçte yardımcı olabilecek adımlar arasında gösteriliyor.

Araştırmalar, beslenme biçimi ile ruh sağlığı arasındaki ilişkinin karmaşık olduğunu; ancak genel olarak besleyici ve çeşitliliği yüksek bir diyetin psikolojik iyilik hâline katkıda bulunabileceğini ortaya koyuyor.